En sık savunma problemi olan burun tıkanıklığı ile başlayalım. Neler önerirsiniz?
Bizim için çok önemli olmayan burun tıkanıklığı bebekler için çok sıkıcı olabilmekte. Özellikle küçük bebeklerde solunum burundan yapılır bu nedenle basit bir burun tıkanıklığı bebeğin beslenmesini, uykusunu bozabilir ve huzursuzluğa sebep olabilir bunun birçok sebebi olabilir. Enfeksiyonlar, alerji, ev tozları bazen de yapısal anormallikler burun tıkanıklığına yol açabilirler. Soğuk algınlığı ilaçları sümüğü kurutarak fayda yerine zarar verebilir. Küçük bir bekler ve çocuklarda burundaki yabancı cisimlerde tıkanıklığın sebebi olabilir.
Önerilerim şunlar:
- Öncelikle evin nemlendirilmesi ve mümkünse soğuk buhar makinası kullanılması. Evin nemi %40 ile 60 arası olmalıdır. Aldığınız nemölçer evi kuru gösteriyorsa bir de büyük boy buhar makinesi alın.
- Serum fizyolojik içeren damlalar burun tıkanıklığında her zaman kullanılabilir ama her zaman başarılı olmayabilir, aspirasyon da kısmı başarı sağlayabilir. Yine de bunu denemelisiniz.
- Büyük çocuklarda tavuk suyu çorba içilmesine viral enfeksiyonu iyileştirici özelliği nedeniyle faydası vardır.
- Nefes almayı kolaylaştırıcı bantlar da büyük çocuklarda kullanılabilir.
- Burun açıcı ilaç ve damlalar küçük nöbeti için uygun değildir. Büyük çocuklarda doktorunuza danışarak kullanabilirsiniz.
Peki burun akıntısı için ne önerirsiniz?
Alerji, üst solunum yolu enfeksiyonu, soğuğa maruz kalma, bazı gıdalar sürümün çok fazla salınmasına ne de olur. Burun akıntısı iki haftadan uzun sürüyorsa, ateş, yüzde ve başta ağrı varsa ağız kokusu eşlik ediyorsa sinüzitten şüphelenilebilir. Doktor kontrolünde antibiyotik kullanımı gerekebilir. Alerjik yapı varsa alerji yönelik ev önlemleri ve ilaçlar kullanılabilir. Tek taraflı devamlı burun akısında burunda yabancı cisimden şüphelenilmeli ve KBB uzman kontrolüne gidilmelidir.
Devam edelim, peki geniz akıntısı için ne söyleyeceksiniz?
Normalde genizden arkaya doğru bir akıntı olur. Ancak çok aşırı olursa özellikle uykuda ve uyanıldığı zaman öksürük krizlerine, boğaz ağrısına, boğaz temizleme bulgular sebep olur.
Aynı ısı değişiklikleri geniz akıntısını artırabilir. Pasif sigara içecekliği de geniz akıntısı en önemli nedenlerindendir. Evdeki büyükler sigara içmeyi bırakmayacaksa çocuğa ilaç kullanmayı önermek beyhudedir.
Geniz akıntısında çocuğun bol miktarda sıvı almasını, odasındaki havanın nemlendirmesini sağlamalısın. Burnumun kozası nemli olması için burun nemlendiricileri kullanılabilir. Uzun süreli veya rahatsız art durumlarda yine doktor kontrolünde ilaç kullanımı gerekebilir.
Kreş çocuklarında burun ve geniz akıntısı sıktır. Eğer eşlik eden ciddi enfeksiyon veya rahatsız edici bul bulunmuyorsa bana göre bu çocukların doktora getirilmesini ve tedavi edilmesine gerek yoktur.
Şimdi en sık bulgu olan öksürüğe gelelim…
Aslında öksürük vücudumuzun çok iyi bir savunma refleksidir. Çok klasik bir bilgi olarak öksürük kesiciler çocukta asla kullanılmamalıdır. Ama bronş açıcı ya da öksürüğü yumuşatıcı ilaçlar kullanılabilir.
Öksürüğü ateşle birlikte olup olmaması, belli durumlarda artması, gece, gündüz, hareketle ilişkisi gibi bulgular bizim için önemlidir ve mutlaka sizden bu konuda ayrıntılı bilgi alırız.
Öksürüğü nereden kaynaklandığı da önemlidir. Yani alt solunum enfeksiyonu mu yoksa üst solunum yolu enfeksiyonu mu? Bu durum ancak doktor tarafından muayene ve gerekirse tetkiklerle anlaşılır. Ateşli olmayan, akyuvar sayımı yüksek çıkmayan ve kültüründe üreme olmayan bir çok hastada öksürük virüs etkenlidir ve antibiyotik kullanımı gerektirmez. Hatta çoğunlukla tetkik ve röntgen de gerekmez. Ancak ani başlangıç olan yağ da çok uzun süren, çok sık tekrarlayan öksürüklerde mutlaka inceleme yapılmalıdır.
Yukarıda söylediğimi bir daha tekrarlayayım, sigara içen anne veya babalar çocukların öksürüğün en sık nedenidir. Aynı odada içilmemiş olması ya da balkonda içilmesi fark etmez.
Soğuk algınlığı soğuk almakla mı olur?
Hayır. Hastalığın diğer birinin ismi nezledir ve virüslerle olur. Ancak aşırı düşük çevre ısısı virüsün solunum yollarına yerleşmesini ve üremesini artırabilir.
Nezle virüsleri çok bulaşıcıdır ve kapalı ortamlarda yani kış döneminde hızla yayılır. Bu özellikle kreş grubu çocuklarda nezle çok yaygındır. Burun akıntısı ve öksürük atakları kreş döneminde çok daha fazla olur. Salgınların önüne geçmenin en önemli kuralı en temizliğinin önemini çocuğa anlatmak ve uygulatmaktır.
Tedavisinde ateş düşürücü ilaçlar, burun damlası kullanılır ve bol sıvı ile bitki caylari verilmesi önerilir.
Krup kelimesini çok duyuyoruz, bu nedir?
Evet bu hastalığın diğer tıbbi ismi larenjitdir. Ses tellerinin olduğu bölgenin tıbbi adı da larenkstir. Bu bölgenin iltihabına da krup denir. Bazen ana bronşları da tutuyorsa hastalığın ismi bu sefer laringotrakeobronşit olur, bu zor isim yerine yine de krup diyelim.
Kurup bir-iki gün soğuk algınlığı bulgularından sonra aniden gece şiddetli “ karda yakmış gibi köhür köhür” öksürükle başlar. Öksürüğün ismi at öksürüğü ya da havlama öksürüğü olarak da tanımlanır. Genellikle virüs enfeksiyonuna bağlıdır yani antibiyotik gerektirmez. Bazen alerji bazen de bilinmeyenin nedenlerle çocuklar bu hastalığı geçirebilirler. Nadir olan ama bakteri sebepli türü ise çok ağırdır, hızla hastaneye yatırılmalıdır. Çünkü ani solunum sıkıntısı gelişebilir.
Krup durumunda ev soğuk ve nemlitutulmalıdır. Öksürüğü rahatlatmak için çocuk giydirilerek soğuk pencere önüne, balkona (hava sıcak ise buzdolabı önüne) götürülür. Evde soğuk buhar makinası varsa hemen kullanılmaya başlanır, çocuk buhar makinasından 1 metre mesafede yatırılır. Çocuk solunum sıkıntısı çekiyorsa ya da ağızdan beslenmiyorsa hemen acile gitmek gerekir.
Bronşit daha ağır bir solunum yolu enfeksiyonu mıdır?
Hayır, bronşit akciğerdeki ana bronşları tutan iltihaptır, hafif ya da ağır olabilir ama kendi haline bırakılırsa iyileşme süresi genelde uzundur.
Gece kötüleşen öksürük ataklar, hırıltı, hırlama, ıslık şeklinde ses çıkarma şeklinde kendini gösterir. Bazı çocuklarda tekrarlayan bronşit sık görür. Etken çoğunlukla virüslerdir. Burada da sigara ikiciliği şikayetlerin şiddetlenmesi ve uzamasına sebep olur.
Tedavisine genellikle antibiyotik gerekmez. Bol sıvı alımı, ballı limonlu sıcak su en çok önerilen tedavilerdir. Büyük çocuklarda nane yağı da nefesi rahatlatır. Lavanta esansı, badem yağı içerisine karıştırılarak göğüste sürülebilir. Odaya kekik ya da lavanta esansı buhar olarak verilebilir. Altı aydan büyük çocuklarda okaliptüs kullanılabilir. Şiddetli durumlarda nefes açıcı buhar tedavileri, balgamlı yumuşatıcılar ilaç tedavisi olarak eklenebilir.
Bronşit ile bronşiolit aynı şeyler mi?
Cevabım yine hayır. Bu durum akciğerdeki uç hava yolları iltihabıdır. İlginç olarak bronşiolit sadece bir çocuk hastalığıdır en sık üç ay ile iki yaş arasında görülür. Dört-beş yaş üzerinde olmaz.
Öncesi o aldığın bulguları arkasından hırıltı solunum, ıslık şeklinde nefes alma sesi ve öksürük ataklari başlar. Virüsler kış ayı boyunca salgınlar yapar.
Bununla ilgili iyi haber ise ilk iki yaşta ağır bronşioliti engelleyen önleyici bir ilacın piyasaya verilmiş olması. Bunu benden ya da doktorumuzdan öğrenebilirsiniz.
Düzelme süresi 5-15 gün arasıdır. Bu dönemde ilaçlı buhar makinası ile bronş genişletici tedaviler gerekebilir. Hastane yatışta gerekir ama genellikle birkaç gün süredir. Kötüleşmeler olabildiğince gerekirse her gün doktorunuza görünmeniz gerekebilir.
Hafif öksürük ve hırıltı üç haftadan fazla devam ederse yeniden doktorunuza gitmeniz gerekir.
Gelelim son solunum yolu enfeksiyonu olan zatürreye…
Tıbbi ismi pnömoni olan bu hastalıkta da akciğer kısmen ya da tamamen geniş bir alanda iltihaplanır. Solunum, ateş, nefes alma güçlüğü gibi bulgular varsa hastane yatışı veyahut da yüksek doz antibiyotik gerekebilir. Büyük çocuklarda göğüs ağrısı olabilir. İlginç olan bazen öksürük olmadan sadece karın ağrısı ve kusma ile gelen çocuklarda bu akciğer hastalığı bir bağırsak hastalığını takdir eder.
Orta kulak iltihabî ve sinüzitler de aslında solunum yolu enfeksiyonlarından sayılıyor ama onları başka başlıklar altını inceleyelim isterseniz. Teşekkürler.