Astım, akciğerlere kadar olan hava yollarının bir uyarı ile daralması sonucu öksürük, nefes darlığı ve hışıltı şikâyetlerinden en az birinin görülmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır.
Sağlıklı bir kişide soluma olayı kolayca gerçekleşir. Astımlı bir kişide ise bazı dönemlerde soluma zorluğu meydana gelir. Astım atağı sırasında bronşlar (hava yolları) daralır ve havanın geçişi zorlaşır. Bu hava yolu daralmasının bazı nedenleri vardır. Bunlar:
- Bronşları çevreleyen kasların kasılması sonucu hava yollarının daralması
- Bronşun içini saran zarın şişmesi
- Hava yollarında mukus (sümük – balgam) adı verilen yapışkan bir salgının aşırı salınması ve bu salgının hava yollarını yer yer tıkaması
Astım Nöbetinin Belirtileri Nelerdir?
Bronşlar daraldığı zaman solunum işini yapmak için daha büyük çaba sarf edilir. Akciğerlere giren hava, daralan bronşlardan dışarı çıkarken zorlanır. Hasta bunu nefes darlığı veya göğüste sıkıntı şeklinde ifade edebilir.
Bu sırada hasta, ıslık sesine benzer (vızıltı) bir ses çıkarır. Akciğere girmiş hava daralmış olan bronşlardan dışarı çıkarken, hasta aşırı zorlanırsa normalde soluma (nefes alıp verme) işi için kullanılmayan boyun, göğüs, omuz ve karın kaslarını kullanır ve daha sık solur.
Astımın Bulguları Nelerdir?
Öksürük:
Astımın sık bir bulgusudur. Özellikle gece öksürüğü olur. Egzersiz ve soğuk hava öksürüğü artırabilir. Hava yollarındaki mukus birikimi ve bronşları çevreleyen kasların kasılması nedeni ile ortaya çıkar.
Vızıltı:
Astım nöbetinin sık karşılaşılan bir bulgusudur. Akciğerdeki hava daralmış bronşlardan dışarı çıkarken zorlandığı zaman, nefes verirken duyulur. Siz çocuğunuzun sırtında bu sesi dışarıdan elinizle hissedebilirsiniz.
Sık Soluma:
Astım nöbeti sırasında daralmış ve içi mukus ile dolmuş bronşlarda soluk alıp verme işi zorlaştığından hasta daha sık nefes alıp verebilir. Bunu saptamak için çocuğunuzun 60 saniye içinde kaç kez nefes alıp verdiğini sayın; bulduğunuz sayıyı normalde iyiyken olan dakikadaki solunum sayısı ile karşılaştırın.
Göğüs Duvarı Derisinde Çekilmeler:
Daha ağır astım nöbetlerinde görülen bir bulgudur. Göğüs duvarında, kaburgalar arasındaki deri ve boynun ön kısmındaki deride içe çekilmeler olabilir. Bu bulgu saptandığında hemen hastaneye başvurunuz.
Astıma Neden Olan Durumlar (Uyaranlar) Nelerdir?
Astımın sebebi tam olarak bilinmese de, bu hastalıkta hava yollarının bazı uyaranlara aşırı duyarlı olduğu bilinmektedir. Bu uyaranlar hava yollarını uyararak astım atağı oluşumuna neden olurlar. Bu uyaranları şöyle sıralayabiliriz:
- Allerjenler (allerjiye neden olan maddeler)
Normal kişilere hiçbir zararı olmayan allerjenlere, allerjik astımı olan bir kişi maruz kalınca allerjik bir reaksiyon olur. Bu reaksiyon sırasında tahriş edici bazı kimyasal maddeler yapılır ve hava yollarındaki dokuların içine salınır. Kişi hem allerjik hem de astımlı ise astım atağı geçirir. Bu allerjenlerin bazıları şunlardır:
- Ev tozu, ev tozu akarları (böcekler)
- Çiçek tozları (polenler)
- Küf
- Hayvan tüyü
- Enfeksiyonlar
Solunum yolu enfeksiyonları (grip, nezle), astımlı kişide hava yollarını uyararak astım atağına neden olabilir. Bu enfeksiyonlar okul ve/veya kreşe giden çocuklarda sıktır.
- Hava Değişimi
Mevsim değişimi, hava ısısının değişmesi (özellikle soğuk hava) ve nem oranının artması, astımlı bir kişide hava yollarını uyararak astım atağına neden olabilir.
- Egzersiz
Astımlı bir kişide egzersiz hava yollarını uyararak astım atağına neden olabilir. Koşma gibi daha fazla enerji tüketimine neden olan yoğun egzersiz türleri, birkaç dakika içinde bir astım atağına yol açabilir. Ancak bu nedenle astımlı çocuklarda egzersizin engellenmesi söz konusu değildir.
Egzersiz öncesi uygun ilaç alımı ile astım atağı önlenebilir. İyi tedavi edilen astımlı bir çocukta egzersiz sonrası belirtiler olmamalıdır. Oluyorsa, tedavi planının düzenlenmesi için bu durumu doktorunuza bildiriniz.
- İrritanlar (Tahriş Ediciler)
Bazı maddeler duyarlı olan bronşları tahriş edebilir. Bu maddeler şunlardır: sigara dumanı, hava kirliliği, saç spreyleri, parfümler, temizlik maddeleri ve keskin kokular. Astımlı bir kişinin yaşadığı evin içinde hiç kimsenin sigara içmesine izin verilmemelidir.
Astımda Olabilecek Komplikasyonlar Nelerdir?
Astım genellikle çocuklarda akciğerlerde kalıcı hasar yapmayan bir hastalıktır. Hastalık çok uzun yıllardan beri var olsa da uygun tedavi ile akciğer fonksiyonları normale yakın olarak korunabilir.
Astımda sorun bronşlarda olmasına rağmen, birçok astımlıda üst solunum yolları (burun, boğaz, sinüsler) ve kulaklar ile ilgili problemler eşlik edebilir. Astımlı çocuklarda sıklıkla kronik burun tıkanıklığı olur ve buna bağlı olarak kulak enfeksiyonları ve sinüzit meydana gelir. Buruna yönelik uygun tedavi ile (burun temizliği ve doktorun önerisi ile diğer bazı ilaçlar) bu durumların oluşması önlenebilir.
Astım bazı psikolojik problemlere neden olabilir. Ağır astımı olan çocuklarda okul devamsızlığı, spor etkinliklerine katılamama ve astım atağı sırasında acil olarak hastaneye başvurular bu duruma yol açabilir. Uygun tedavi alan bir çocukta astım kontrol altına alınarak bu problemlerin oluşması önlenebilir.