Meningokok enfeksiyonu dünya çapında tekrarlayan salgınlara yol açan bir enfeksiyondur. Kanda enfeksiyon, gangrene bağlı organ ve doku kaybı, menenjit meningokok bakterisinin yol açtığı hastalıklardır. Bakteri, sadece insanda hastalık yapar. Pek çok kişinin boğaz florasında bulunabilir, bu kişiler sadece hastalığı bulaştırırlar. Bakterinin 13 serotipi vardır. Ancak ağır hastalık oluşturanlar A, B, C, Y ve W-135’dir.
Meningokok enfeksiyonu yüksek ölüm ve sakatlık bırakma oranları ile seyreder. En sık şekli menenjittir ve bakterinin kan yoluyla yayılan ve beyin zarına yerleşen şeklidir. Ağır meningokok hastalığının %5-20’sinde menenjit olmadan yüksek ateş, şok, ciltte kanamalar ve ağır organ yetmezliği ile giden meningokoksemi tablosu oluşur. Ayrıca meningokoklar zatürre, orta kulak iltihabı, kalp zarı iltihabi, gırtlak iltihabı gibi enfeksiyonlara da sebep olabilir.
Türkiye’de tüm yaşlarda görülme sıklığı yaklaşık yılda 2-4/100.000’dir. Yıllık toplam hasta satısı 1400-2800 civarındadır. Bu hastalığa yakalanma sıklığını ve oluşturacağı hasarı araç içi trafik kazası olasılığına benzetiyorum, bu hastalık da nadir başımıza geliyor ama nasıl ağır bir beden hasarı ya da kayıptan korunmak için her arabaya binişimizde emniyet kemeri takıyorsak biz de bu çok sık görülmeyen hastalığa karşı aşı ile korunmalıyız. Ensık görüldüğü yaş grubu 0-5 yaş, genç erişkinler ve yaşlılardır. Ülkemizde çocuklarda en sık B ve W-135 menenjit etkenidir. C ve Y tipleri şimdilik görülmüyor ama globolleşen dünyadan bize ne zaman yayılacağını bilemeyiz; onun için aşı preparataları içine bu tiplerde konmuştur. Aşı şeması tamamlandığında ömür boyu koruma sağladığı düşünülmektedir.
Tedavi Süreci
Hastalık hızla yayıldığından hasta ile temas edenlere koruyucu tedavi ilk 24 saat içinde yapılmalıdır. Hastalığın tedavisinde antibiyotik yanında yoğun gözlem, sıvı tedavisi, şeker düşüklüğü ve sodyum düşüklüğünün önlenmesi, havale tedavisi, beyin kan akımında değişikliklerin önlenmesi gibi pek çok destekleyici tedavi gerekir. Bunlara rağmen ölüm oranı yaklaşık %40; sağırlık, epilepsi, kol veya bacak kaybı, zekâ geriliği gibi sakatlık oranı %20’dir.
Aşıların Etkisi
Yeni kuşak aşılar küçük bebeklerde etkili, etkinliği uzun sürelidir, boğazda taşıyıcılığı azaltırlar. Bunlardan ülkemizde Menactra (A,C, Y, W türlerine etkili; 9. aydan itibaren ilk doz uygulanabilir; ancak koruyuculuk bazen kısa olabilir) ve Nimenrix ( A,C,Y, W tiplerine etkili; A tipine daha etkili; 2. aydan itibaren ilk doz yapılabilir), Menquadfi (A,C, Y, W türlerine etkili; etkinliği yüksek) vardır. Ne yazık ki 1 yaş altı meningokok vakalarının %65’i B tipidir. Bexsero adlı Men B aşısı Avrupa’da ruhsat aldıktan sonra Kasım 2018’de Türkiye’de kullanıma sunulmuştur. Umarız yakın gelecekte her iki aşının tek flakonda birleştiği ve çocuğun ziyaret sayısının azaltıldığı aşılar üretilecektir. Bu aşılar şimdi Sağlık Bakanlığı programında değil ama uygun ekonomik koşullar oluştuğunda aşıların aile hekimliğince yapılacağını ümit ediyorum.
Hangi aşıyı yaptırmalıyım?
Aşı takvimi konusunda ailelerimiz kafası maalesef karışık. “Hangi aşıyı yaptırmalıyım?” sorusu bize sık sık soruluyor. Meningokok B aşısını bir aşı, karma tipleri içeren aşıları da ayrı bir aşı olarak değerlendirmek gerekiyor. Önerimiz her iki aşıyı da yaptırmanız. Yaşa göre değişecek şekilde karma tip aşıyı 1-3 doz, B tipi meningokok aşısını da 2-3 doz yapmak gerekiyor.
Aşı Fiyatları
Fiyatları ise maalesef yüksek, Aralık 2025 itibari ile Nimenrix: 2627.52 TL, Menactra: 1957 TL, Menveo 2091 TL, Menquadfi 3133 TL, Bexero’nun fiyatı ise 3316 TL’dır.
Bu aşılardan maalesef Meningokok B (Bexsero) aşısında yan etki sıklığı biraz daha fazla. Yüksek ateŞ sıklığı %5-25 arası değişiyor. Benim klinik gözlemimde ise (tahminen yaptığım 5000 üzeri aşıdan) ancak 5-6 hastada bana geri dönüş yapacak kadar yüksek ateş ve aşı yerinde şişlik gözlemim oldu. Uzun süreli yan etki ise benim gözlemime ve literatüre göre yan etki yoktur. Karma tip (A,C,Y,W) aşıda ise yan etki sıklığı çok daha azdır.